ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ (QUALITATIVE), ΜΙΚΤΕΣ ΚΑΙ ARTS-LED ΜΕΘΟΔΟΙ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ (QUALITATIVE), ΜΙΚΤΕΣ ΚΑΙ ARTS-LED ΜΕΘΟΔΟΙ

Περιγραφή και Περιεχόμενο Μαθήματος
Το εν λόγω μάθημα αποσκοπεί στην εξοικείωση των φοιτητών/τριών με διαφορετικές ερευνητικές μεθοδολογίες (τόσο ποσοτικές, όσο και ποιοτικές) στο πεδίο της διδακτικής της τέχνης. Τόσο η ποικιλία, όσο και η συνεχής εξέλιξη των ερευνητικών μεθοδολογιών στην διδακτική της τέχνης καθιστά επιτακτική την διαρκή ενημέρωση σε σχέση με τις εξελίξεις στο πεδίο και συνακόλουθα την εξοικείωση των φοιτητών/τριών με την εφαρμογή των διαφορετικών μεθοδολογιών στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής έρευνας σε ότι αφορά μαθησιακές διαδικασίες που άπτονται των εικαστικών τεχνών και του ευρύτερου οπτικού πολιτισμού.
Παράλληλα, οι φοιτητές/τριες στο πλαίσιο του παρόντος μαθήματος εξοικειώνονται με τη διαδικασία του σχεδιασμού, της διεξαγωγής και της εξαγωγής αποτελεσμάτων ποσοτικών καθώς και κυρίως, ποιοτικών μορφών έρευνας, γεγονός που τους επιτρέπει να ανταποκριθούν με επάρκεια τόσο στην διδακτική τους πρακτική όσο και στην πρόκληση του να συνεισφέρουν μελλοντικά ως ερευνητές που μπορούν να εμπλουτίσουν μεθοδολογικά το ίδιο το πεδίο στο οποίο δραστηριοποιούνται ως παιδαγωγοί τέχνης.
Το μάθημα πιο συγκεκριμένα εισάγει τους φοιτητές και τις φοιτήτριες στις μεθόδους έρευνας στο πεδίο της διδακτικής της τέχνης οι οποίες καλύπτουν ένα πολύ ευρύ πεδίο μεθοδολογικών μοντέλων από βασικές μορφές ποσοτικής (quantitative) έρευνας έως τις ποιοτικές μεθόδους (qualitative methods) δίνοντας ιδιαίτερο βάρος σε ερευνητικά μοντέλα στα οποία συνυπάρχει η θεωρητική δουλειά με την εικαστική πράξη όπως στην Arts Based Educational Research (ABER). Έμφαση δίνεται στην ικανότητα κατανόησης αλλά και κριτικής προσέγγισης του θεωρητικού πλαισίου με βάση το οποίο αναπτύσσονται οι εκάστοτε μέθοδοι έρευνας καθώς και των επιστημολογικών παραδειγμάτων που τις επηρεάζουν. Γίνεται ειδική εστίαση στις ποιοτικές μεθόδους που σχετίζονται με την θεωρία της πολυτροπικότητας (multimodality), καθώς και στις νέες practice-led/arts-led μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Απώτερος σκοπός του μαθήματος είναι η ανάπτυξη κριτικής, αναλυτικής και συνθετικής ικανότητας, ώστε η έρευνα στη διδακτική της τέχνης να μπορεί να αξιολογηθεί, να επηρεάσει θετικά και να εμπλουτίσει τις μεθόδους διδασκαλίας των νέων εκπαιδευτικών τέχνης. Επιπρόσθετα, η αντίληψη των τρόπων διενέργειας εκπαιδευτικής έρευνας στο πεδίο δίνει την δυνατότητα για ανάπτυξη ερευνητικών πρωτοβουλιών, δημοσιεύσεων και περαιτέρω συμμετοχής στο διεθνές ερευνητικό γίγνεσθαι. Αυτή η ικανότητα αποτελεί προϋπόθεση, αλλά και εχέγγυο για την ανάπτυξη μια αυτόνομης, ενημερωμένης και σύγχρονης αντίληψης στον χώρο της διδακτικής της τέχνης. Η βαθιά κατανόηση των μορφών έρευνας δίνει τα διανοητικά και γνωστικά εργαλεία, για να παρακολουθούνται αποτελεσματικά οι μελλοντικές μεταβολές στο διαρκώς εξελισσόμενο πεδίο της σύνδεσης τέχνης και μάθησης, προσφέροντας επιπλέον την δυνατότητα για άσκηση επιρροής σε αυτές τις εξελίξεις. Αυτό το μάθημα δίνει τη δυνατότητα στους φοιτητές/τριες να εντοπίσουν και να διερευνήσουν βασικά ζητήματα ενδιαφέροντος για την ανάπτυξη της έρευνας μέσω της καλλιτεχνικής πρακτικής και της θεωρίας, εξοικειώνοντάς τους με τις arts-based μεθοδολογικές προσεγγίσεις εκπαιδευτικής έρευνας. Οι εικαστικές, αλλά και θεωρητικές διερευνήσεις στο πλαίσιο της arts-based educational research (ABER), συνδέονται στενά με τους τρόπους που το τοπίο ως πεδίο αλληλεπίδρασης φυσικών ή/και ανθρώπινων παραγόντων γίνεται αντιληπτό, ερμηνεύεται και αναπαρίσταται.
Μαθησιακά Αποτελέσματα:
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/ριες θα είναι σε θέση να:
• κατανοήσουν σε βάθος τις βασικές αρχές και μεθόδους εκπαιδευτικής έρευνας στο πεδίο της διδακτικής της τέχνης, με έμφαση στις ποιοτικές, όπως αυτές που σχετίζονται με την θεωρία της πολυτροπικότητας (multimodality) καθώς και στις νέες μορφές arts-based έρευνας,
• γνωρίσουν τις σύγχρονες θεωρητικές παραμέτρους που καθορίζουν την κατεύθυνση της έρευνας στο πεδίο της διδακτικής της τέχνης μέσα από εμβάθυνση στην σχετική βιβλιογραφία και αρθρογραφία, εφαρμόζοντας αυτή τη γνώση στον σχεδιασμό των διδακτικών τους πρακτικών και την θεωρητική υποστήριξη τους,
• είναι σε θέση να επιλέξουν κατάλληλες μεθόδους εκπαιδευτικής έρευνας, για να διερευνήσουν θέματα ενδιαφέροντός τους στην διδακτική της τέχνης,
• κατανοήσουν τρόπους εφαρμογής μεθόδων εκπαιδευτικής έρευνας σε σχέση με σύγχρονες μορφές καλλιτεχνικής διαπραγμάτευσης του χώρου και του τοπίου,
• κατανοήσουν την εφαρμογή διεπιστημονικής έρευνας στο ζήτημα της αντίληψης και νοηματοδότησης της εμπειρίας του χώρου/τοπίου (μικτές μορφές έρευνας πεδίου) και να αξιοποιήσουν παιδαγωγικά τέτοιες ερευνητικές προσεγγίσεις.

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:
• Barone, Tom & Eisner, Elliot. (2012). Arts Based Research. 10.4135/9781452230627.
• Baxter, K. López, H. O. Serig, D. and Sullivan G. (2008). The Necessity of Studio Art as a Site and Source for Dissertation Research, International Journal of Art and Design Education, 27(1),4-18.
• Cole, A.-L. and Knowles, J.-G. (Eds.) (2008). Handbook of the Arts in Qualitative Research. London: Sage.
• Dafiotis P. (2013). Art practice as a form of research in art education: towards a teaching artist practice. In Addison N., Lesley Burgess L. Debates in art and design education. London: Routledge.
• Gouzouasis, P., Irwin, R. L., Gordon, C., & Miles, E. (2013). Commitments to a community of artistic inquiry: Becoming pedagogical through a/r/tography in teacher education. International Journal of Education & the Arts, 14(1).
• Irwin, R. L., & Springgay, S. (2008). A/r/tography as practice-based research. In M. Cahnmann Taylor & R. Siegesmund (Eds.), Arts-based research in education: Foundations for practice (σ. 103-124). NY: Routledge.
• Holly, M. -A., & Smith, M. (2009). What is research in the visual arts?: obsession, archive, encounter. New Haven, CT: Yale University Press.
• Kenning, Dean (2015) Thinking through art: the social body mind map. In: Addison, Nicholas and Burgess, Lesley, (eds.) Learning to teach art and design in the secondary school: a companion to school experience. 3rd ed. Abingdon, U.K.: Routledge.
• Kress, G., & Leeuwen, T. V. (1996). Reading images. London: Routledge.
• Macleod, K. and Holdridge, L. (Eds.) (2006). Thinking Through Art: Reflections on art as research. New York: Routledge.
• Sinner, A., Leggo, C., Irwin, R. L., Gouzouasis, P., & Grauer, K. (2006). Arts-Based Educational Research Dissertations: Reviewing the Practices of New Scholars. Canadian Journal of Education/Revue Canadienne de l’ éducation, 29(4), 1223. https://doi.org/10.2307/20054216 Springgay, S. (2004). Inside the visible: Youth understandings of body knowledge through touch. Doctoral dissertation, University of British Columbia, Vancouver, Canada.
• Sullivan, G. (2005). Art practice as research: inquiry in the visual arts. Thousand Oaks, Calif.; London: SAGE.
• Δαφιώτης Π. (2016). H εικαστική πράξη ως μορφή έρευνας στην διδακτική της τέχνης. Στο Τέχνη & Εκπαίδευση: Διδακτικές και Παιδαγωγικές προσεγγίσεις στο Σχολείο του 21ου αιώνα. 31-60. Διαθέσιμο στο http://www.iep.edu.gr/images/IEP/EPISTIMONIKI_YPIRESIA/Epist_Monades/B_Kyklos/Tehnes/2016/Praktika_Synedriou/Aithoysa_Horou/I_Didaktiki_tis_tehnis.pdf (Ανακτήθηκε 21 Ιανουαρίου 2020).
• Δαφιώτης, Π. (2023). Διδακτική της τέχνης στον 21ο αιώνα. Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. https://dx.doi.org/10.57713/kallipos-404

Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη:
• Addison, N. (2004). The Truant Curriculum: An Investigation of the Place of Critical Studies in Secondary Art Education. Doctoral thesis (Ph.D), Institute of Education, University of London.
• de Cosson, A. (2003). (Re)searching sculpted a/r/tography: (Re)learning subverted‐knowing through aporetic praxis. Unpublished doctoral dissertation, University of British Columbia, Vancouver, Canada.
• Dafiotis P. (2013). Art practice as a form of research in art education: towards a teaching artist practice. In N. Addison, & L. Lesley Burgess. Debates in art and design education. London: Routledge.
• Irwin, R. L., Beer, R., Springgay, S., Grauer, K., Xiong, G., & Bickel, B. (2006). The Rhizomatic Relations of A/r/tography. Studies in Art Education, 48(1), 70-88.
• MacLeod, K. (2000). The functions of the written text in practice-based PhD submissions. Working Papers in Art and Design.
• Strauss, A., & Corbin, J. (1990). Basics of Qualitative Research: Grounded Theory Procedures and Techniques. London: Sage .
• Κούβου Ο. (2015). Παιδικό Σχέδιο: Η γνωστική προσέγγιση. Εκδόσεις Gutemberg.
• Κούβου Ο. (2019). Διδάσκοντας Σχέδιο Σε Παιδιά: Μαθήματα διαπραγματευτικής σχεδίασης. Εκδόσεις Gutemberg.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ (ΤΠΕ) ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΙΙ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Το εν λόγω μάθημα αποσκοπεί στην εξοικείωση των φοιτητών/τριών με σύγχρονες προσεγγίσεις στην μεθοδολογία των διδακτικών προσεγγίσεων καθώς και του θεωρητικού τους υποβάθρου στο πεδίο της διδακτικής της τέχνης, τόσο σε περιβάλλοντα τυπικής όσο και άτυπης εκπαίδευσης.
Τόσο η ποικιλία, όσο και η συνεχής εξέλιξη των εκπαιδευτικών μεθοδολογιών στην διδακτική της τέχνης επιτάσσει τη συνεχή παρακολούθηση της πορείας του πεδίου και την εξοικείωση των φοιτητών/τριών με την εφαρμογή των διαφορετικών μεθοδολογιών αλλά και την κατανόηση του θεωρητικού τους υπόβαθρου στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής πρακτικής.
Παράλληλα, οι φοιτητές/τριες στο πλαίσιο του παρόντος μαθήματος εξοικειώνονται με τη διαδικασία του σχεδιασμού, της διεξαγωγής και της κριτικής ανάλυσης διδακτικών σεναρίων καθώς και συγκεκριμένων μεθοδολογιών όπως τα εικαστικά σημειωματάρια ώστε να είναι σε θέση να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των σύγχρονων παιδαγωγικών προσεγίσεων στην διδακτική της τέχνης. Επιπλέον, οι φoιτητές/τριες θα εξοικειωθούν με τη χρήση νέων τεχνολογιών όπως περιβάλλοντα δημιουργίας εικονικών εκθέσεων ως εργαλείων εμπλουτισμού των διδακτικών τους πρακτικών.
Περαιτέρω, και πιο συγκεκριμένα, το μάθημα θα δώσει τη δυνατότητα στους φοιτητές/τριες να ασχοληθούν κριτικά με τη σύγχρονη τέχνη (σε επίπεδο θεωρίας και πρακτικών). Επιμέρους στόχος του μαθήματος είναι να αμφισβητήσει τα εκπαιδευτικά μοντέλα που βασίζονται στον μοντερνισμό, εξετάζοντας τη σύγχρονη τέχνη καθώς και την διδακτική της, στο ευρύτερο πλαίσιο της μετα-νεωτερικότητας. Προσεγγίζονται κριτικά οι υπάρχουσες μεθοδολογίες εκπαιδευτικών πρακτικών στο πεδίο της τέχνης αλλά και του ευρύτερου οπτικού πολιτισμού, καθώς και αναλύεται το θεωρητικό τους υπόβαθρο. Εξετάζεται η αξία της καλλιέργειας -μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία- (δημιουργικών και αντιληπτικών) ικανοτήτων και δεξιοτήτων, που σχετίζονται τόσο με την αισθητική διάσταση, όσο και με το νοηματικό περιεχόμενο του έργου τέχνης. Δίνεται βάρος στον σχεδιασμό, αλλά και την θεωρητική υποστήριξη διδακτικών σεναρίων που βασίζονται σε υβριδικές μορφές σύγχρονης τέχνης στην εκπαίδευση, με έμφαση σε έργα που διαπραγματεύονται τις έννοιες του χώρου, του τόπου και του τοπίου. Επιπλέον, στόχος του μαθήματος είναι η κατανόηση των παραμέτρων που επηρεάζουν την διδακτική της τέχνης και την μουσειοπαιδαγωγική, τόσο σε επίπεδο θεωρίας, όσο και πρακτικής ως διεπιστημονικών και διαρκώς εξελισσόμενων γνωστικών πεδίων. Στόχος είναι η δημιουργία ενός ευρύτερου θεωρητικού, αλλά και μεθοδολογικού υποβάθρου για την ανάπτυξη και την διαρκή βελτίωση προσωπικών παιδαγωγικών πρακτικών από τους/τις εικαστικούς που θα διδάξουν τέχνη στην εκπαίδευση και σε εκθεσιακούς χώρους/μουσεία. Έμφαση δίνεται στην δόμηση προσωπικών διδακτικών προσεγγίσεων που συνδέουν την καλλιτεχνική έρευνα των εκπαιδευτικών τέχνης με τις διδακτικές τους προσεγγίσεις σε θεματικό, μεθοδολογικό αλλά και θεωρητικό επίπεδο.

Μαθησιακά Αποτελέσματα:
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/ριες θα είναι σε θέση να:
• Γνωρίζουν σύγχρονες μεθόδους διδακτικής των εικαστικών στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση αποκτώντας εξοικείωση με τα ισχύοντα προγράμματα σπουδών και την σχετική βιβλιογραφία/αρθρογραφία μέσα από βιωματικές διαδικασίες συνδέοντας έτσι θεωρία και διδακτικές πρακτικές,
• κατανοούν το θεωρητικό υπόβαθρο και τις διεθνείς τάσεις που αφορούν το πεδίο της διδακτικής της τέχνης και την αλληλένδετη σχέση τους με το χώρο των εικαστικών τεχνών
• Δημιουργούν διδακτικά σενάρια και πλάνα μαθήματος, με χρήση σύγχρονων παιδαγωγικών μεθόδων και αντιλήψεων σε σχέση με την διδακτική της τέχνης, καθώς και τον οπτικό γραμματισμό,
• εφαρμόζουν σύγχρονες διδακτικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις αιχμής, όπως τα εικαστικά σημειωματάρια (art sketchbooks) αλλά και ψηφιακά εργαλεία, αναγνωρίζοντας την σημασίας της πολυτροπικότητας, και έχοντας εξοικειωθεί με αυτά με βιωματικό τρόπο,
• κατανοούν και να προσεγγίσουν κριτικά την έννοια της βασισμένης σε εικαστικό έργο παιδαγωγικής έρευνας (Arts-Based Educational Research /ABER)
• αναπτύξουν προσωπικές προσεγγίσεις στην διδακτική της τέχνης συνδέοντας σταδιακά την εικαστική με την εκπαιδευτική τους έρευνα αναγνωρίζοντας την σύγκλιση των πεδίων της διδακτικής της τέχνης με το χώρο των εικαστικών τεχνών,
• διαπραγματευτούν θέματα αντίληψης, νοηματοδότησης και αναπαράστασης της εμπειρίας του χώρου και του τόπου μέσα από την διδακτική τους προσέγγιση, λαμβάνοντας υπόψη την σχετική θεωρητική συζήτηση σε αυτά τα ζητήματα,
• αναστοχάζονται στα αποτελέσματα των διδακτικών τους προσεγγίσεων αναγνωρίζοντας την σημασία της διαρκούς ενημέρωσής τους σε θέματα νέων θεωριών, μεθόδων και τεχνολογιών.

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:
• Addison, N. (2010). Artist Teachers/Teaching Artists: Negotiating Pedagogic Identities. Journal of Research in Art Education. 11. 51-84.
• Addison, N. (1999). Who's Afraid of Signs and Significations? Defending In Secondary Art and Design Curriculum, International journal of art and design education, 18(1), 33-38.
• Addison, N., Burgess, L., Steers J. & Trowell, J. (2010). Understanding Art Education: Engaging reflexively with practice. London: Routledge.
• Addison, N. and Burgess, L. (2013). Debates in Art and Design Education. London and New York: Routledge
• Atkinson, (2011). Art, Equality and Learning: Pedagogies against the State. London: Sense Publishers.
• Eisner, (2005). Reimagining Schools: The Selected Works of Elliot W. Eisner. London: Routledge.
• Falk -H., Dierking L.-D., Foutz S. (2007). In Principle, in Practice: Museums as Learning Institutions. Altamira Press.
• King, Β. and Lord, B. (2016). The manual of museum learning. 2nd edition. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield.
• Pringle, (2006). Learning in the gallery: context, process, outcomes. London: Εngage.
• Philippoupoliti Α, Sylaiou (2015). Creative Synergies and Pedagogic Innovations. In Multicultural Contexts: Editorial note. Museum and Society, τόμ.13, αρ.2, 119-122.
• Δαφιώτης, Π. (2023). Διδακτική της τέχνης στον 21ο αιώνα. Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. https://dx.doi.org/10.57713/kallipos-404
• Σάλλα, Τ. (Επιμ.) (2011). Σύγχρονες προσεγγίσεις στη διδακτική της τέχνης. Αθήνα: Νήσος

- Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη:
• Addison, N. (2004). The Truant Curriculum: An Investigation of the Place of Critical Studies in Secondary Art Education. Doctoral thesis (Ph.D), Institute of Education, University of London.

• Addison, N. (2005). Expressing the Not-Said: Art and Design and the Formation of Sexual Identities. International Journal of Art and Design Education. 24(1), 20-30.

• Atkinson, D. (2002). Art in Education: Identity and Practice. London: Kluwer Academic Press.

• Ellsworth, E. (2005). Places of Learning: Media Architecture Pedagogy, New York: Routledge.

• Jewitt, C. (2009). Mediating contexts in classroom practices. In R. Edwards, B. Biesta & M. Thorpe (επιμ.). Rethinking Contexts for Learning and Teaching: Communities, Activities and Networks. London and New York: Routledge
• Κούβου Ο. (2015). Παιδικό Σχέδιο: Η γνωστική προσέγγιση. Εκδόσεις Gutemberg.
• Κούβου Ο. (2019). Διδάσκοντας Σχέδιο Σε Παιδιά: Μαθήματα διαπραγματευτικής σχεδίασης. Εκδόσεις Gutemberg.